Ondermijning op het platteland: “Als adviseur voel je dat er iets niet klopt”

Vanuit ZLTO ondersteunt Femke dagelijks agrarisch ondernemers die iets signaleren of zich bedreigd of onveilig voelen. “Er zweeft ontzettend veel informatie rond in het informele circuit. Boeren zien en weten veel, maar denken informatie niet altijd veilig kwijt te kunnen. Soms twijfelen ze ook of iets meldenswaardig is, of hebben ze eerder een melding gemaakt en hadden ze het gevoel dat er niets mee gebeurde. En in het buitengebied is het bovendien niet altijd gemakkelijk om anoniem te blijven. De angst om bekend te worden als melder is groot, en dat is ook goed voor te stellen.” Daarom draait het werk van Femke als vertrouwenspersoon voor een veilig buitengebied om één uitgangspunt: bouwen aan vertrouwen. “Niet praten óver boeren, maar praten mét boeren. Je moet het buitengebied in, mensen leren kennen en het gesprek aangaan.”

Bij ondermijning bestaat al snel het beeld van een ondernemer die een leegstaande schuur verhuurt en vervolgens ontdekt dat daar criminele activiteiten plaatsvinden. De werkelijkheid is volgens Femke veel genuanceerder. De intenties van de criminele netwerken zijn vaak niet transparant. Het begint met een bezoekje aan het erf, wat vragen, ‘komt hier veel volk op het erf?’. Criminele netwerken zoeken niet alleen locaties voor de opslag of productie van drugs, maar ook een plek voor grondstoffen of overdrachtsplaatsen. Tegelijkertijd spelen diefstal, inbraak, afpersing en intimidatie in het buitengebied. En dat gebeurt ontzettend vaak. Uit een flitspeiling van ZLTO bleek dat 1 op de 5 boeren weleens een verzoek heeft gekregen dat niet in de haak was. 61% van agrariërs krijgt te maken met diefstal of inbraak. En 2 van de 3 boeren heeft wel een vermoeden van schimmige praktijken in de buurt.

“Criminelen komen natuurlijk niet vragen of ze een drugslab in je schuur mogen beginnen. Ze gaan geraffineerd te werk. Daarom is het belangrijk om naar je gevoel te luisteren en stevig in je schoenen te staan.” Het overgrote deel van de ondernemers is volgens Femke heel weerbaar en wil niets met criminele activiteiten te maken hebben. Toch is ze ook realistisch: “Het kan iedereen overkomen. Ondernemers kunnen in een situatie belanden waarin ze klem komen te zitten. Dan moeten we niet meteen oordelen, maar kijken hoe we iemand kunnen helpen.” Een ondernemer die eenmaal in zo’n situatie terechtkomt, kan bovendien steeds verder klem komen te zitten. “Afspraken maken of grenzen stellen werkt niet bij criminele organisaties. De spelregels kunnen eenzijdig worden veranderd. Daarom is het zo belangrijk om te begrijpen dat iemand die hierin verzeild raakt juist hulp nodig kan hebben.”

Daar ligt ook een rol voor de agrarisch adviseur. Een adviseur komt soms al jarenlang bij dezelfde ondernemer en weet hoe het bedrijf normaal gesproken draait. Daardoor vallen veranderingen op. Er bestaan signalenlijsten: onbekende busjes, afgesloten ruimtes, opvallende camera’s of dure aankopen die niet passen bij de situatie van het bedrijf. Maar volgens Femke zit de kracht van de adviseur juist in zijn kennis van het bedrijf en de ondernemer. “Adviseurs voelen vaak haarfijn aan wanneer er iets afwijkt. Ze komen veel op het erf en weten waar kwetsbaarheid ligt.” Dat brengt ook een dilemma met zich mee. Want wat doe je als je iets ziet of voelt bij een ondernemer met wie je al jarenlang een vertrouwensband hebt? Volgens Femke begint het niet bij verdenken of melden, maar bij het gesprek. “Vraag gewoon: Voel je je wel veilig? Hoe gaat het écht met je? Heb je ergens hulp bij nodig? Begin niet zelf over drugs of criminaliteit. Maak bespreekbaar wat je ziet en geef de ander ruimte om te vertellen.”

Ook voor de adviseur kan zo’n situatie ingewikkeld zijn. Loyaliteit aan een klant en professionele verantwoordelijkheid kunnen dan schuren. Femke ziet dat ook in de praktijk, maar benadrukt dat het belangrijk is om er niet alleen mee te blijven rondlopen: “Deel het met iemand die je vertrouwt en die verstand heeft van dit soort situaties. Dat kan met een ervaren collega, maar ook met ons als vertrouwenspersoon. Zorg voor een goede sparringpartner die met je mee kan denken en ook het vervolg mee kan vormgeven.” Femke en haar collega’s kunnen meedenken wat passend is en waar een eventuele melding het beste terecht komt. Het doel is niet om van adviseurs opsporingsambtenaren te maken. Wel kunnen zij helpen om signalen bespreekbaar te maken en een ondernemer naar de juiste hulp te begeleiden.

Tijdens het VAB Najaarsseminar De Adviseur en Integriteit op 19 november neemt Femke deelnemers mee in de problematiek van ondermijning in het buitengebied. Niet alleen met signalen waarop je kunt letten, maar ook met dilemma’s die ze in de praktijk tegenkomt en met concrete handelingsmogelijkheden voor jou als agrarisch adviseur. Wat hoopt ze dat adviseurs na haar break-outsessie meenemen? “Dat ze in gesprek aan de keukentafel stevig staan. Dat ze ongemakkelijke vragen durven stellen en zaken niet onbenoemd laten. Want júist de adviseur die dichtbij een ondernemer staat, kan een vertrouwenspersoon zijn als een boer in een onveilige situatie terecht is gekomen. Goed kijken, luisteren en het gesprek aangaan kan dan het verschil maken.”

Femke verzorgt tijdens het VAB Najaarsseminar De Adviseur en Integriteit op 19 november 2026 in Congrescentrum Papendal de break-outsessie ‘Omgaan met ondermijning’. Tijdens de sessie krijgen deelnemers inzicht in de problematiek en dilemma’s rond ondermijning in het buitengebied en praktische handvatten voor hun eigen adviespraktijk.