Nationaal Congres Familiebedrijven

Plenair | 14.10-15.15
Steward-ownership: alternatieve bedrijfsopvolging
Gijsbert Koren en Yorick Wijnen
G.W. Koren MSc is initiatiefnemer van Stichting We Are Stewards, een non-profitorganisatie die bouwt aan de steward-ownership beweging in Nederland.
Mr. J.J.E. Wijnen is adviseur bij Stichting We Are Stewards en begeleidt ondernemers in de transitie naar steward-ownership.
Beschrijving
Steward-ownership is in opkomst als alternatieve vorm van bedrijfsopvolging. Deze bijzondere eigendomsvorm helpt ondernemers om de continuïteit en missie van hun bedrijf op lange termijn te waarborgen, ook als binnen de familie geen opvolger gevonden kan worden. Steward-ownership biedt een duidelijk raamwerk dat op een diversiteit aan behoeften invulling kan geven. Voor adviseurs biedt steward-ownership een gereedschapskist aan tools en aansprekende voorbeelden, van voormalig familiebedrijf Remeha, kledingmerk Patagonia en Camping Zeeburg in Amsterdam.
Leerdoelen
Na afloop van de sessie:
• leert u aan de hand van praktijkvoorbeelden hoe de betrokkenheid van de familie en anderen kan worden georganiseerd;
• weet u meer over de financiële kant: hoe kan de ondernemer en familie vergoed worden;
• weet u hoe winst ook maatschappelijk bestemd worden;
• heeft u concrete inzichten om ondernemers en families te helpen verkennen wat de mogelijkheden van steward-ownership zijn en of het iets voor hen is.
Workshops ronde 1 vóór het diner | 15:45 - 17:00
Sessie 1 | Ondernemingsvermogen (verdieping) | Fiscaal
Niveau: verdieping
Almer de Beer
Mr. A.M.A. (Almer) de Beer is werkzaam bij Bureau vaktechniek fiscaal van Grant Thornton vestiging Rotterdam en als buitenpromovendus verbonden aan het Fiscaal Instituut Tilburg. Daarnaast is Almer redacteur van het Tijdschrift Familiebedrijven. Auteur publiceert veelvuldig op het terrein van de fiscale aspecten van de bedrijfsopvolging.
Beschrijving
De BOR en DSR faciliëren uitsluitend de overgang van echt ondernemingsvermogen. Gelet hierop staan de faciliteiten slechts open voor de verkrijging van gewone aandelen. Preferente aandelen zijn, behoudens zogenoemde bedrijfsopvolgingsprefs, uitgesloten van de faciliteiten. Maar hoe bepaal je of een aandeel een gewoon of preferent aandeel is? De waarde van de gewone aandelen komt bovendien alleen voor de BOR en DSR in aanmerking voor zover deze toerekenbaar is aan het ondernemingsvermogen van de vennootschap. Daarvoor heeft de wetgever aansluiting gezocht bij het vermogensetiketteringsleerstuk uit de inkomstenbelasting. Maar de Hoge Raad kiest hier een eigen koers.
Leerdoelen
Na afloop van deze workshop:
• weet u wat voor de BOR en DSR ondernemingsvermogen is;
• kent u relevante rechtspraak;
• kent u de standpunten van de Kennisgroep van de Belastingdienst;
• kent u de wijzigingen in het kader van de Wet aanpassing fiscale bedrijfsopvolgingsfaciliteiten 2025.
Sessie 2 | Aandachtspunten BOR Familiebedrijf (introductie) | Fiscaal
Niveau: basis
Mascha Hoogeveen
Mr. dr. M.J. Hoogeveen is verbonden aan het Tilburg Instituut voor Familiebedrijven van Tilburg University en redacteur van het Tijdschrift Familiebedrijven. Ze is gepromoveerd op de fiscale bedrijfsopvolgingsfaciliteiten en publiceert regelmatig over dit onderwerp. Ze is tevens werkzaam bij de Belastingdienst. Mascha spreekt op persoonlijke titel.
Beschrijving
De bedrijfsopvolgingsregeling (BOR) in de SW 1956 biedt voor de schenk- en erfbelasting een grote vrijstelling aan verkrijgers van ondernemingsvermogen. De wet stelt voorwaarden aan het ondernemingsvermogen (in het lichaam), de schenker of erflater (beziteis) en aan de voortzetter (voortzettingseis). Het is van groot belang dat je op hoofdlijnen rekenschap kan geven van deze voorwaarden, ook als niet-fiscalist, zodat je niet voor verrassingen komt te staan ten aanzien van het benutten van de BOR bij jezelf of bij jouw klanten.

Leerdoelen
Na het volgen van deze workshop:
• kent u op hoofdlijnen en de voorwaarden van de BOR;
• kent u de belangrijkste aandachtspunten;
• kunt u in de praktijk eerder signaleren of u al dan niet goed bent voorgesorteerd voor het benutten van de BOR.

Sessie 3 | De waardering van jonge ICT bedrijven (introductie) | Financieel
Niveau: basis, voor deze bijeenkomst is geen specifieke waarderingskennis benodigd.
Chris Denneboom
Drs. C. (Chris) Denneboom RV RAB is redactielid van het Tijdschrift Familiebedrijven. Partner bij ValuePro Bedrijfswaardering & Advies. Hij is gespecialiseerd in waarderingskwesties bij geschillen en in economische schadeberekeningen. Daarnaast doceert hij aan verschillende opleidingsinstituten en geeft regelmatig lezingen over waardebepaling van ondernemingen.
Beschrijving
Wat maakt de waardering van jonge ICT -bedrijven zo bijzonder en hoe komt het dat sommige van deze bedrijven, ondanks mega verliezen, toch zeer gewild zijn een hoge waarde krijgen toegekend?
Leerdoelen
Na het volgen van deze workshop:
• weet u wat jonge ICT -bedrijven zo bijzonder maakt;
• leert u hoe komt het komt dat sommige van deze bedrijven, ondanks verliezen, toch zeer gewild zijn;
• weet u waar deze bedrijven desondanks een hoge waarde krijgen toegekend.

Sessie 4 | Transitie van (enig) aandeelhouder naar minderheidsaandeelhouder en rol opvolger daarin (introductie) | Juridisch
Niveau: basis
Francois Koppenol
Mr. F.J.M.E. (Francois) Koppenol is advocaat ondernemingsrecht en partner bij Meijburg Legal. Hij adviseert bedrijven en families over hun ondernemingen en is veelvuldig betrokken bij bedrijfsoverdrachten. Hij is redacteur bij het Tijdschrift Familiebedrijven.
Beschrijving
In deze sessie wordt de overdracht van zeggenschap van de oudere generatie naar de jongere generatie belicht. Dat kan een geleidelijk proces zijn, maar ook een plotselinge overgang. In alle gevallen moeten fundamentele keuzes gemaakt moeten worden. Ongebalanceerde afspraken kunnen het familiebedrijf schaden.

Leerdoelen
Na het volgen van deze workshop kunt u:
• vanuit de gezichtspunten van zowel de overdrager als de opvolger de belangrijkste rechten (en plichten) van aandeelhouders (of maten of vennoten) duiden in de context van bedrijfsoverdracht;
• een juiste balans vinden in de fundamentele keuzes die moeten worden gemaakt in het opvolgingsproces.
Sessie 5 | Deelneming in de bedrijfsoverdracht (verdieping) | Accountancy
Niveau: verdieping
Rohalt Janssens
Rohalt Janssens AA is verbonden aan Grant Thornton en specialist op het gebied van financiële verslaggeving. Daarnaast is hij onder andere auteur bij Tijdschrift Familiebedrijven en docent bij het AVM Young Professional Programma.
Beschrijving
Tijdens deze workshop gaan we aan de slag met de verwerking van de overdracht van een deelneming bij de bedrijfsopvolging in de commerciële jaarrekening. We gaan in op wat er vaak mis gaat bij de verwerking en hoe het dan wel moet. En ook bespreken we hoe omgegaan moet worden met veranderingen binnen concernverband. Hoe moet er gehandeld worden als er geen onderneming wordt overgedragen? En als u een praktijkcasus heeft, breng die vooral in!
Leerdoelen
Na het volgen van deze workshop:
• weet u hoe u in de commerciële jaarrekening een (bedrijfs)overdracht moet verwerken;
• kunt u de valkuilen herkennen;
• weet u hoe u transacties binnen concernverband op een juiste manier verwerkt.

Sessie 6 | Eigendomsoverdracht en het familiebedrijf | Algemeen
Niveau: basis
Roberto Flören en Laura Bles-Temme
Prof.dr. Roberto H. Flören is als RSM hoogleraar Familiebedrijven en Bedrijfsoverdracht verbonden aan Nyenrode Business Universiteit. Hij is geboren en getogen in een familiebedrijf en heeft de opvolging in het eigen familiebedrijf meegemaakt. Sinds 1992 is hij verantwoordelijk voor het onderzoeksprogramma onder familiebedrijven op Nyenrode. Ook is hij academisch directeur van het Private Wealth Management Programma op Nyenrode. Zijn onderzoek richt zich op de dynamiek van het familiebedrijf, bedrijfsoverdracht en goed bestuur. Hij heeft vele (internationale) publicaties en lezingen over het familiebedrijf op zijn naam. Voorts is hij voorzitter van de RvC van Maan Group (lijmtechnologie) in Raalte en voorzitter van het Stichting Administratiekantoor RUCO behorend bij Gulpener (brouwerij in Gulpen). Van 2008 tot 2019 was het lid van de RvC van Breman (installatie) in Genemuiden en van 2015 tot 2020 voorzitter van de RvC van Kwetters (eieren) in Veen.
Mr. L.D.L. (Laura) Bles-Temme is Co-Managing Partner bij RSM, fiscalist en verantwoordelijk voor de adviesgroep Familiebedrijven en Bedrijfsoverdracht.
Beschrijving
Eigendomsoverdracht is een van de grootste uitdagingen voor een familiebedrijf; ratio en emotie strijden hierbij om voorrang. De keuzes die gemaakt moeten worden, hebben namelijk niet alleen consequenties voor de komende jaren maar ook voor de komende generaties. In deze workshop gaan wij in op de resultaten van een grootschalig onderzoek onder familiebedrijven dat Nyenrode Business Universiteit in 2024 heeft uitgevoerd in samenwerking met RSM en Van Lanschot Kempen. De nadruk van deze workshop is niet fiscaal.
Leerdoelen
Na het volgen van deze workshop:
Bent u zich meer bewust van de keuze tussen de vele opties die eigenaren hebben, op goed bestuur en op de omgang met familie-eigenaren die niet in het familiebedrijf werkzaam zijn;
Weet u wat deze keuzes betekenen voor de continuïteit van het bedrijf, het rendement op het vermogen van de eigenaren maar ook voor de harmonie in de familie.

Workshops ronde 2 na het diner | 18:15 - 19:30
Sessie 1 | Aandachtspunten BOR Familiebedrijf (introductie) | Fiscaal
Niveau: basis
Almer de Beer
Beschrijving
De bedrijfsopvolgingsregeling (BOR) in de SW 1956 biedt voor de schenk- en erfbelasting een grote vrijstelling aan verkrijgers van ondernemingsvermogen. De wet stelt voorwaarden aan het ondernemingsvermogen (in het lichaam), de schenker of erflater (beziteis) en aan de voortzetter (voortzettingseis). Het is van groot belang dat je op hoofdlijnen rekenschap kan geven van deze voorwaarden, ook als niet-fiscalist, zodat je niet voor verrassingen komt te staan ten aanzien van het benutten van de BOR bij jezelf of bij jouw klanten.

Leerdoelen
Na het volgen van deze workshop:
• kent u op hoofdlijnen en de voorwaarden van de BOR;
• kent u de belangrijkste aandachtspunten;
• kunt u in de praktijk eerder signaleren of u al dan niet goed bent voorgesorteerd voor het benutten van de BOR.

Sessie 2 | Bezits- en voortzettingseis BOR (verdieping) | Fiscaal
Niveau: verdieping
Mascha Hoogeveen
Beschrijving
De bedrijfsopvolgingsregeling (BOR) in de SW 1956 biedt voor de schenk- en erfbelasting een grote vrijstelling aan verkrijgers van ondernemingsvermogen. De wet stelt voorwaarden aan het ondernemingsvermogen (in het lichaam), de schenker of erflater (beziteis) en aan de voortzetter (voortzettingseis). In deze workshop gaan we dieper in op de bezits- en voortzettingseis. Een verkeerde interpretatie van die voorwaarden kan leiden tot verlies van de BOR. In de workshop worden diverse casusposities behandeld.

Leerdoelen
Na het volgen van deze workshop:
• weet u bijvoorbeeld wat de gevolgen zijn van de uitbreiding van de onderneming in de bezitsperiode of juist van een afname in de voortzettingsperiode;
• weet u wanneer dat leidt tot een probleem voor de bezitseis respectievelijk de voortzettingseis;
• weet u wat de gevolgen zijn van een activiteitenwijziging, herstructurering of faillissement;
• krijgt u inzicht in de meest actuele stand van zaken.

Sessie 3 | De rendementseis voor Nederlandse niet beursgenoteerde ondernemingen (verdieping) | Financieel
Niveau: verdieping, goede kennis vereist van waarderen.
Chris Denneboom
In Nederland is er weinig relevante data beschikbaar voor het vaststellen van de rendementseis voor de waardering van niet beursgenoteerde ondernemingen. Chris Denneboom besloot zelf onderzoek te doen. Tijdens zijn onderzoek analyseerde hij zelf opgevraagde data en keek kritisch naar CAPM en de daarvan afgeleide modellen.
Leerdoelen
Na het volgen van deze workshop:
• Leert u hoe de redemenstseis vaststelt van niet-beursgenoteerde ondernemingen;
• krijgt u inzicht in de CAPM en de daarvan afgeleide modellen uit het door Chris Denneboom verrichte onderzoek.
Sessie 4 | Transitie van (enig) aandeelhouder naar minderheidsaandeelhouder en rol opvolger daarin (introductie) | Juridisch
Als sessie 4 uit ronde 1

Sessie 5 | Deelneming in de bedrijfsoverdracht (verdieping) | Accountancy
Als sessie 5 uit ronde 1

Sessie 6 | Eigendomsoverdracht en het familiebedrijf | Algemeen
Als sessie 6 uit ronde 1

Plenair | 19:30 - 20:30
Uitdagingen bij bedrijfsopvolging
Machiel Gosschalk en Joost Vat
Bedrijfsopvolging in familiebedrijven zit boordevol uitdagingen, variërend van prestatiedruk en onzekerheid over eigen capaciteiten tot de impact van social media en voortdurende vergelijkingen. Tijdens de afsluitende plenaire sessie van het congres nemen Machiel Gosschalk en Joost Vat, beiden experts bij BDO, je mee in de complexiteit van deze thema’s voor opvolgende jongeren tussen de 20 en 35 jaar.
Met een interactieve aanpak, waaronder polls en bijdragen van ervaringsdeskundigen (de jongeren), brengen zij niet alleen waardevolle inzichten, maar ook praktijkervaring naar het podium. Machiel Gosschalk en Joost Vat, auteurs van diverse (nascholings)artikelen in het Tijdschrift Familiebedrijven, delen hun expertise over hoe familiebedrijven deze uitdagingen kunnen adresseren, om samen (ouders, opvolgende jongeren en adviseurs) een succesvolle opvolging te kunnen realiseren. Bereid je voor op een inspirerende en prikkelende sessie waarin de praktijk en theorie samenkomen waarin er ruimte is voor dialoog en reflectie. Deze afsluiting biedt waardevolle handvatten voor adviseurs die families bijstaan in dit belangrijke proces.
Leerdoelen
Na het volgen van deze sessie:
• krijgt u waardevolle inzichten in het bedrijfsopvolgingsproces naar jongeren tussen de 20-35 jaar;
• krijgt u tips hoe u de opvolging, samen met ouders, opvolgende jongeren en adviseurs, kunt realiseren;
• leert u via ervaringen van opvolgende jongeren hoe zij dit proces ervaren.